همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: صنعت انرژی هستهای همیشه با یک تناقض جدی روبهرو بوده است: دقیقترین و حساسترین کارها باید در محیطهایی انجام شوند که حضور انسان در آنها بسیار خطرناک است. اکنون با پیشرفت رباتیک و هوش مصنوعی، تلاشها برای حذف این ریسک انسانی وارد مرحله تازهای شده است.
به گزارش اینترستینگ اینجینیرینگ، دانشگاه آکسفورد و شرکت کانادایی AtkinsRéalis، یک همکاری جهانی را آغاز کردهاند که هدف آن توسعه نسل جدیدی از رباتهای خودران برای استفاده در سایتهای انرژی هستهای است. این پروژه بر پایه ترکیب پژوهشهای دانشگاهی و تجربه صنعتی شکل گرفته و تمرکز اصلی آن کاهش حضور مستقیم انسان در محیطهای پرخطر است.
در قلب این همکاری مفهومی قرار دارد که پژوهشگران آن را «هوش مصنوعی فیزیکی» یا Physical AI مینامند. برخلاف رباتهای صنعتی سنتی که تنها بر اساس دستورهای از پیش برنامهریزیشده عمل میکنند، این سیستمها توانایی یادگیری و سازگاری در لحظه را دارند. به همین دلیل میتوانند در محیطهای غیرقابل پیشبینی مانند نیروگاههای هستهای عملکرد دقیقتری داشته باشند.
این رباتها قادرند در شرایطی مانند نور بسیار کم، وجود آوار، یا تغییرات ناگهانی محیطی مسیر خود را پیدا کنند و تصمیم بگیرند. به گفته محققان، این ویژگی باعث میشود محیطهای خطرناک به فضاهایی قابل مدیریت برای ماشینها تبدیل شوند، بدون آنکه نیازی به حضور انسان باشد.
یکی از بخشهای کلیدی این پروژه، استفاده از «دوقلوهای دیجیتال» است؛ یعنی نسخههای کاملا شبیهسازیشده از نیروگاههای هستهای در محیطهای مجازی. در این فضا، رباتها ابتدا آموزش میبینند و رفتار آنها در شرایط مختلف آزمایش میشود. پس از آن، سیستمهای موفق به دنیای واقعی منتقل میشوند.
این چرخه از آزمایش تا اجرا در همکاری نزدیک میان آزمایشگاههای آکسفورد و تیمهای مهندسی شرکت اتکینزریالایز انجام میشود. به گفته مسئولان پروژه، این روند باعث میشود فناوریها سریعتر از مرحله تحقیق به کاربرد عملی برسند.
یکی از نقاط مهم این همکاری، تجربه قبلی در سایتهایی مانند Sellafield در بریتانیا است؛ جایی که رباتهای توسعهیافته توسط آکسفورد توانستهاند مناطق آلوده به تشعشع را نقشهبرداری کرده و در میان آوارها حرکت کنند. این تجربه نشان داده که استفاده از رباتها در محیطهای هستهای نهتنها ممکن است، بلکه میتواند دقت عملیات را نیز افزایش دهد.
بیشتر بخوانید:
- «پایان جهان» شبیهسازی شد | آزمایش جنجالی دانشمندان در مقیاس کوانتومی
- دانشمندان راهی عجیب برای ساخت DNA کشف کردند | ساخت ملکول وراثت، بدون الگو برای نخستین بار
در فاز اجرایی، فناوریهایی مانند بازوهای رباتیک و سیستمهای بازرسی موبایلی ابتدا در محیطهای آزمایشگاهی بهینهسازی میشوند و سپس در نیروگاهها به کار گرفته خواهند شد. هدف نهایی این است که رباتها بتوانند کارهایی مانند بازرسی، تعمیرات و جمعآوری داده را بدون نیاز به دخالت مستقیم انسان انجام دهند.
مزیت اصلی این تحول، کاهش چشمگیر خطر برای کارکنان انسانی است. رباتها میتوانند در محیطهایی با سطح بالای تشعشع فعالیت کنند، بدون آنکه دچار آسیب شوند. این موضوع علاوه بر افزایش ایمنی، باعث کاهش هزینههای عملیاتی و بهبود کیفیت دادههای جمعآوریشده نیز میشود.
در کنار این همکاری، پیشرفتهای دیگری نیز در حوزه رباتیک هستهای در حال شکلگیری است. برای مثال، پژوهشگران در ژاپن اخیرا یک گیرنده وایفای مقاوم در برابر تشعشع توسعه دادهاند که میتواند در شرایطی هزار برابر سختتر از حد معمول نیز کار کند. این نوع فناوریها به رباتها امکان میدهد حتی در عمق راکتور نیز ارتباط پایدار داشته باشند.
با ترکیب این فناوریها، آینده صنعت هستهای به سمت سیستمی حرکت میکند که در آن ماشینها بخش عمده کارهای خطرناک را انجام میدهند و انسانها بیشتر نقش نظارتی و مدیریتی خواهند داشت.
نظر شما